كتاب الابعاد و الاجرام حذف شده است ، چه حبش از همان [ پنجاه و شش ميل ] مقدار محيط زمين و قطر و ساير ابعاد آن را بيرون آورده است . و چون آنها را بيازمايى خواهى ديد كه با اندازهء پنجاه و شش ميل براى يك درجه مطابقت دارد . شايسته چنان است كه هريك از دو روايت از يكى از آن دو گروه بوده باشد ، و اين مايهء سرگردانى است و بايد بار ديگر امتحان و رصد شود . و كيست كه مرا در اين‌باره يارى كند ؟ چه به سبب فراخى آن زمين و پرهيز از نابكاريهاى كسانى كه در آن پراكنده‌اند ، عملى كردن اين آزمايش نيازمند اقتدار است . و من براى اين كار سرزمينهاى ميان دهستان چسبيدهء به جرجان و ميان جايگاه تركان غز را برگزيدم ، ولى تقدير يارى نكرد و همّت كسانى كه بايد در اين كار به من مدد رسانند سستى گرفت . و در اين جدول اندازهء در ازاى درجه‌ها را بنابر دو حكايت حبش و فرغانى آورده‌ام تا براى عمليّاتى كه انجام مىشود در دسترس باشد . و بطلميوس در باب سوم از كتاب جاوغرافيا گفته است كه اگر اين دايره دايرهء نصف النّهار نباشد ، بلكه در ميان دو نصف النّهار شهرهاى با عرض و طول دانسته باشد ، و زاويه‌اى را كه ميان اين دايره و نصف النّهار محلّى كه از آن به راه مىافتيم ، كه زاويهء دورى سمت از خط نصف النّهار است بدانيم ، و در راه‌پيمايى با رفتن در سمت واحد اندازهء آن را نگاه داريم ، چون اين مسافت اندازه گرفته شود ، از روى آن اندازهء محيط زمين برحسب اسطاديا به‌دست خواهد آمد . در شكلى كه پيشتر براى شناختن سمت آورديم [ شكل 52 ] ، اگر YH و De عرضهاى دو شهر H و e دانسته باشد ، و تفاوت طول DY و اندازهء مسافت eH و زاويهء سمتى AeL نيز معلوم باشد ، مسافت eH برحسب درجات دانسته خواهد شد . چه نسبت جيب TH به جيب HK ، همچند نسبت جيب ربع TY است به جيب YD ، كه بنابرآن HK به‌دست مىآيد . و نسبت جيب HK به جيب He ، همچند نسبت جيب AL است به جيب ربع Le ؛ پس He معلوم است ، و نسبت آن به سيصد و شصت همچند نسبت